Querido Tomás é unha das obras referenciais da madurez narrativa de Xosé Neira Vilas, publicada orixinalmente en 1980 por Ediciós do Castro. A edición integrada no volume número 3 da "Biblioteca Neira Vilas" recupera as históricas ilustracións de Isaac Díaz Pardo.
O argumento principal
A novela articúlase arredor de Sara, unha mestra de escola do rural galego. A acción transcorre durante uns calorosos días de agosto no que a mestra se atopa totalmente soa, sen a habitual compaña dos nenos debido ás vacacións escolares. Nese baleiro e illamento cotidiano, afundida na soidade, Sara comeza a escribir cartas. O destinatario é Tomás, o seu grande amor da adolescencia, un mozo que marchou emigrado cara ao Brasil cando tiña dezanove anos e do que nunca máis se volveu saber nada. O libro desenvólvese así como un monólogo desgarrador onde o espello da memoria serve para reconstruír o tempo pasado e a ferida aberta da ausencia.
O contido e o trasfondo socio-político
Malia tratarse dunha evocación intimista e amorosa, a mestría de Neira Vilas sitúa o relato nun contexto histórico de enorme dureza, convertendo as lembranzas de Sara nunha radiografía da Galicia da postguerra:
A retagarda represiva: A través dos ollos da mestra fíltranse os complexos tempos de racionamento, a precariedade extrema do rural e a vixilancia ideolóxica.
A retagarda represiva: A través dos ollos da mestra fíltranse os complexos tempos de racionamento, a precariedade extrema do rural e a vixilancia ideolóxica.
- A guerrilla antifranquista: Os recordos do pobo reflicten con viveza o medo e os movementos agochados dos "fuxidos" ou guerrilleiros que operaban polos montes galegos.
- O contrabando do wolfram: A novela plasma tamén a febre mineira do volframio, que supuxo un eixe económico e social determinante para moitas familias nesa contorna durante os anos da Segunda Guerra Civil Mundial.
O volume supón un fermoso exercicio lírico e dramático sobre os estragos que a emigración e a historia política provocaron nas vidas íntimas de moitos galegos, dándolle voz e relevancia literaria á figura, tantas veces esquecida, da muller como testemuña da ausencia.
Tempos de racionamento, de represión e de precariedade que Neira Vilas recrea con man maxistral neste emotivo monólogo.
Sara, unha mestra rural, recorda a Tomás, o seu amor de adolescencia, que marchou para o Brasil con dezanove anos e nunca máis soubo del. Nos días de agosto, sen a compaña dos nenos da escola, dóese da súa soidade e evoca o tempo ido. Son os anos da guerrilla antifranquista, do contrabando do wolfram.
CRÍTICA LITERARIA
A crítica literaria valora Querido Tomás (1980) como unha das pezas máis intensas, maduras e singulares dentro da narrativa de Xosé Neira Vilas. A diferenza doutras obras súas centradas na infancia ou na diáspora masculina en primeira persoa, os analistas destacan este libro polo seu cambio de perspectiva e pola súa audacia formal.
Os estudosos e críticos salientan os seguintes eixes fundamentais da novela:
- O protagonismo e a perspectiva feminina: A crítica gaba o enorme acerto do autor á hora de situar unha muller, a mestra rural Sara, como a voz condutora. Valórase a sensibilidade coa que Neira Vilas constrúe a psicoloxía do personaxe, converténdoa nun símbolo colectivo de todas aquelas mulleres que quedaron na retagarda sufrendo a soidade, o desamparo e a dolorosa "ausencia" dos que marcharon.
- A mestría formal do "falso" xénero epistolar: Aínda que a obra se concibe a través de cartas dirixidas a Tomás, os analistas subliñan que na práctica funciona coma un monólogo interior desgarrador. Ao ser cartas que nunca van recibir resposta (pois o destinatario desapareceu no Brasil anos atrás), a estrutura convértese nun diálogo unilateral coa propia memoria e a frustración.
-
Crónica maxistral do realismo social e a posguerra:
A crítica eloxia como a novela transcende o intimismo amoroso para transformarse nunha radiografía histórica e política da Galicia profunda de posguerra.
Os analistas destacan a precisión de Neira Vilas para recrear, sen caer no panfleto, a atmosfera sufocante do racionamento, a represión silenciosa, o movemento dos fuxidos (guerrilla antifranquista) polos montes e o impacto socioeconómico da febre do wolfram. - Un estilo lírico, depurado e vizoso: Destácase a calidade da prosa poética empregada na novela. Os críticos coinciden en que a linguaxe fuxiu de artificios innecesarios, apostando por unha economía verbal moi coidada onde a tenrura e a amargura se equilibran de xeito maxistral para reflectir o devalar do tempo.
A inclusión de textos liminares históricos de intelectuais como Valentín Paz-Andrade (no prólogo orixinal) e o acompañamento gráfico de Isaac Díaz Pardo serviron historicamente para que a crítica referende este libro como unha obra de arte total.
____
Editorial: Galaxia 2011
Idioma: Galego
Páxinas: 140
NARRATIVA
LETRAS GALEGAS 2027