Maneiras de ollar é a primeira tradución ao galego do célebre ensaio sobre crítica de arte e cultura visual Ways of Seeing, escrito polo británico John Berger. Esta edición, traducida por Xesús Fraga e publicada en novembro de 2026 baixo o selo Faktoría K de Libros (do grupo Kalandraka), recupera un texto esencial para entender como percibimos as imaxes na sociedade actual.
Temática e ideas principais
- Desmontar a mirada elitista. Berger analiza cinco séculos de pintura europea afastándose da linguaxe académica tradicional para devolverlle a capacidade crítica ao espectador común.
- A influencia do contexto. A obra explica como a invención da cámara fotográfica e a reprodución masiva das obras de arte cambiaron o seu significado orixinal ao sacalas dos seus espazos históricos.
- Poder, xénero e publicidade. O ensaio examina quen ten o poder de mirar e quen é mirado na historia da arte, conectando a representación clásica (como o espido feminino ou a propiedade privada) coa linguaxe da publicidade moderna.
- Ollar como acto político. Nun mundo dominado pola saturación de pantallas e estímulos visuais constantes, o libro reivindica a observación atenta e crítica como unha ferramenta imprescindible.
Estrutura da obra
- Ensaios visuais e escritos. O volume mestura capítulos de texto analítico con outros compostos exclusivamente por secuencias de imaxes sen palabras, convidando á lectura visual directa.
- Orixe televisiva. O libro naceu orixinalmente en 1972 a partir dunha innovadora serie documental da BBC creada polo propio Berger xunto ao produtor Mike Dibb, converténdose nun referente da divulgación cultural.
CRÍTICA ESPECIALIZADA
A crítica especializada considera Maneiras de ollar (Ways of Seeing) como un dos ensaios máis influentes e revolucionarios da historia da cultura visual e da crítica de arte moderna. Desde a súa publicación orixinal en 1972 ata a recente edición en galego de Kalandraka, os expertos destacan a súa capacidade para democratizar a análise artística e a súa total vixencia na era dixital.
Puntos fortes destacados pola crítica
- Ruptura co elitismo académico. Os críticos celebran que Berger arrebatase a historia da arte do monopolio dos expertos e dos museos. Segundo Peter Fuller en Arts Review, o autor actúa como un «liberador de imaxes» que desmonta a falsa relixiosidade que rodea as obras mestras para devolverlle o criterio ao espectador común.
- Enfoque pioneiro sobre o xénero. A crítica feminista e os estudos culturais sinalan este libro como un texto fundacional por analizar o concepto da «mirada masculina» (male gaze). Berger demostrou con claridade como a pintura clásica europea tratou historicamente o corpo feminino como un obxecto pasivo para o pracer do espectador home.
- Conexión brillante entre arte e publicidade. Os teóricos da comunicación eloxian o último ensaio do libro, onde Berger proba que a publicidade moderna utiliza exactamente a mesma linguaxe visual, composicións e símbolos de status que a pintura ao óleo tradicional para fomentar o consumo.
- Innovación formal. O formato do libro, que combina textos directos con capítulos compostos unicamente por secuencias fotográficas sen palabras, foi moi aplaudido polo deseño gráfico e a pedagoxía visual por obrigar o lector a pensar a través das imaxes.
Obxeccións e matices críticos
- Simplificación histórica. Algúns historiadores da arte tradicionais, especialmente na época da súa estrea fronte a figuras como Kenneth Clark, sinalaron que a súa visión marxista e materialista ás veces reduce obras moi complexas a simples instrumentos de poder económico ou propaganda capitalista.
- Ton polémico e panfletario. Determinados sectores académicos apuntaron que o estilo directo e combativo de Berger sacrifica os matices técnicos e biográficos dos artistas en favor da súa tese política.
Valoración da vixencia actual
Máis de cincuenta anos despois, a crítica coincide en que a obra non envelleceu, senón que gañou urxencia. Os analistas contemporáneos subliñan que as súas advertencias sobre a manipulación visual e a reprodución masiva de imaxes son ferramentas esenciais para sobrevivir criticamente á saturación das redes sociais e da intelixencia artificial.
O AUTOR
John Berger (1926–2017) foi un influente escritor, crítico de arte, pintor e ensaísta británico, recoñecido mundialmente por revolucionar a forma de entender e divulgar a cultura visual e a literatura. A súa obra caracterizouse sempre por un fondo compromiso político, humanista e social.
O AUTOR
John Berger (1926–2017) foi un influente escritor, crítico de arte, pintor e ensaísta británico, recoñecido mundialmente por revolucionar a forma de entender e divulgar a cultura visual e a literatura. A súa obra caracterizouse sempre por un fondo compromiso político, humanista e social.
Primeiros anos e formación
- Orixes e servizo militar. Naceu en Londres o 5 de novembro de 1926. Tras servir no exército británico entre 1944 e 1946, decidiu orientar a súa carreira cara ás artes plásticas.
- Inicios na pintura. Estudou na Central School of Art e na Chelsea School of Art de Londres. Durante os anos corenta e cincuenta exerceu como pintor e profesor de debuxo, aínda que pronto descubriu que a escritura era o seu medio máis eficaz para analizar o mundo.
Crítica de arte e revolución visual
- Compromiso marxista. Comezou a publicar críticas de arte en revistas como New Statesman, destacando polo seu enfoque marxista e por defender que a arte non debía ser un privilexio das elites.
- O fenómeno de Ways of Seeing. En 1972 creou para a BBC a serie documental e o posterior libro Ways of Seeing (Maneiras de ollar). Esta obra transformou a crítica de arte moderna ao analizar como a reprodución técnica das imaxes, a publicidade e as relacións de poder condicionan a nosa mirada.
Faceta literaria e recoñecementos
- O Premio Booker. En 1972 gañou o prestixioso Premio Booker pola súa novela experimental G.. Nun xesto coherente coas súas ideas, doou a metade do premio ao movemento británico dos Panteras Negras e utilizou a outra metade para financiar os seus estudos sobre os traballadores migrantes en Europa.
- A triloxía Into Their Labours. A mediados dos anos setenta trasladouse a vivir a Quincy, unha pequena aldea dos Alpes franceses. A convivencia co mundo rural inspirouno para escribir esta célebre triloxía (Porca terra, Unha vez en Europa e Lila e Flag), que retrata o fin do campesiñado tradicional fronte ao avance da modernidade capitalista.
Últimos anos e legado
- Colaboracións e ensaio. Ao longo da súa vida colaborou habitualmente con fotógrafos como Jean Mohr (con quen creou libros fundamentais sobre a migración como Un sétimo home) e cineastas como Alain Tanner.
- Falecemento. Faleceu o 2 de xaneiro de 2017 en Antony, preto de París, aos 90 anos. Deixou un legado inmenso que abrangue novelas, poesía, teatro e ensaios fundamentais sobre fotografía e arte, como Sobre o debuxo ou Mirar.
____
Editorial: FAKTORIA K 10-2026
Idioma: Galego
Páxinas: 168
ENSAIO
FOTOGRAFÍA
ARTE MODERNA