Galicia en Cuba. Lingua. Rosalía. Loitas é un volume fundamental de ensaio e investigación histórica publicado en 2013 polo Consello da Cultura Galega. Escrito por Xosé Neira Vilas, o libro reúne nun tomo de 463 páxinas tres monografías esenciais que analizan a fonda pegada e o impacto cultural da emigración galega na illa caribeña.
O autor aproveitou os seus 31 anos de residencia en Cuba para investigar durante máis de dúas décadas en arquivos, xornais e testemuños directos. O contido divídese exactamente nos tres bloques que indica o título:
1. A lingua galega en Cuba
Trátase do primeiro estudo rigoroso sobre o idioma galego fóra das súas fronteiras xeográficas. Neira Vilas analiza a vitalidade da lingua na diáspora a través de varios eixes:
- A fala viva: Como se mantiña o idioma nalgunhas rexións cubanas e a influencia de termos galegos no falar cotián de Cuba.
- Presenza nos medios: O papel do galego tanto na activa prensa galega da Habana (como El Eco de Galicia) coma na propia prensa cubana.
- Edición e docencia: Os libros en galego que se imprimiron na illa, a creación de clases do idioma e o nacemento da Cátedra de Cultura Galega.
2. Rosalía de Castro e Cuba
Este bloque explora a enorme devoción, respecto e proxección que a figura de Rosalía tivo entre os emigrantes.
- Homenaxes na diáspora: Analiza como a comunidade galega en Cuba mantivo viva a memoria da poeta, celebrando os seus centenarios e difundindo os seus versos.
- Símbolo de identidade: Explica como a poesía rosaliana serviu de refuxio emocional contra a morriña e como nexo de unión de todas as sociedades galegas da illa.
3. Galegos que loitaron pola independencia de Cuba (Loitas)
Unha crónica histórica que rescata do esquecemento a aqueles emigrantes galegos (coñecidos como mambises) que se sumaron ao bando insurrecto.
- Compromiso político: Neira Vilas cataloga con nomes e apelidos a máis de cen galegos que combateron activamente contra a coroa española nas dúas guerras de independencia de Cuba (1868 e 1895).
- Figuras destacadas: Pon o foco en homes que alcanzaron un gran prestixio militar na illa, como o xeneral Francisco Villamil.
Biografía
Xosé Neira Vilas (1928–2015) foi un dos escritores máis queridos, lidos e fundamentais da literatura galega do século XX [gl.wikipedia.org]. Membro da Real Academia Galega, a súa vida estivo marcada pola emigración, o amor á súa terra e o compromiso inquebrantable coa lingua galega [gl.wikipedia.org].
Esta é a cronoloxía esencial da súa vida e legado:
1. Infancia na aldea (1928–1949)
- Orixe rural: Naceu o 2 de novembro de 1928 en Gres (Vila de Cruces, Pontevedra) no seo duna familia campesiña
- Primeiros anos: Esa infancia de posguerra traballando no campo e a súa vida na aldea foron a semente directa que máis tarde deu forma ao personaxe de Balbino
2. A etapa arxentina e o nacemento de Balbino (1949–1961)
- Emigración a Buenos Aires: Con 21 anos emigrou á Arxentina [gl.wikipedia.org]. Alí tivo diversos oficios mentres estudaba xornalismo e comercio de xeito autodidacta [gl.wikipedia.org].
- Activismo cultural: Fundou as Mocidades Galeguistas, creou a editorial Follas Novas e casou coa escritora cubana Anisia Miranda [gl.wikipedia.org].
- O fito literario: En 1961 publicou en Buenos Aires a súa obra mestra, Memorias dun neno galego, revolucionando as letras galegas para sempre [gl.wikipedia.org].
3. O exilio en Cuba (1961–1992)
- Traslado á Habana: Atraídos pola Revolución Cubana, o matrimonio mudouse á illa [gl.wikipedia.org].
- Xornalismo e cultura: Alí Neira Vilas traballou na administración, exerceu o xornalismo e fundou a Sección Galega do Instituto de Literatura e Lingüística de Cuba, rescatando a historia da nosa pegada migratoria na illa [gl.wikipedia.org].
4. O regreso definitivo a Galicia (1992–2015)
- Volta á casa: Tras 43 anos na diáspora, regresou a Galicia para instalarse de novo na súa aldea natal de Gres [gl.wikipedia.org].
- Fundación Neira Vilas: Creou na súa propia casa natal unha fundación cultural que hoxe en día segue a custodiar o seu legado e a dinamizar a cultura no rural [gl.wikipedia.org].
- Pasamento: Faleceu en Gres o 27 de novembro de 2015, aos 87 dous anos de idade, deixando tras de si unha inmensa produción literaria que inclúe narrativa, poesía, ensaio e literatura infantil
___
Editorial: C.C.G 04-2014
Idioma: galego
Páxinas: 464
NOVELA GRÁFICA
LETRAS GALEGAS 2027