A obra afonda na historia e evolución da muiñeira, explicando como pasou de ser unha danza popular a converterse nun dos piares da identidade de Galicia.
- O antecedente histórico: O estudo parte do século XVII, época na que este baile era coñecido fóra de Galicia e en toda a Península Ibérica baixo o nome de "o baile da gaita".
- Proceso de construción identitaria: Analiza de forma pormenorizada os mecanismos sociais e culturais (desde as primeiras fontes escritas ata o século XIX) que transformaron esa danza ata consolidala como a xenuína representante da música tradicional galega.
- O papel dos medios: Pon o foco en como ferramentas coma a prensa histórica, as novelas de costumes e os libros de historia do pasado xogaron un papel estratéxico e chave para darlle a forma e o significado que hoxe ten.
Julio Alonso ofrécenos un estudo da muiñeira, froito da súa tese de doutoramento, dentro do contexto global que propicia a súa conformación como elemento simbólico de carácter identitario, desde a aparición das primeiras fontes escritas ata a súa consolidación como xenuína representante da música galega.
Neste pormenorizado traballo analízanse os mecanismos que levaron á consolidación da muiñeira como símbolo identitario de Galicia, partindo do seu antecedente inmediato, “o baile da gaita”, nome co que se coñecía na súa difusión pola Península Ibérica durante o século XVII.
CRÍTICA ESPECIALIZADA
O libro "Do baile da gaita á muiñeira", escrito polo musicólogo redondelán Julio Alonso Monteagudo e publicado en maio de 2026;foi recibido polas críticas culturais e do sector musical como un ensaio rigoroso, revelador e imprescindible para entender a construción da identidade galega.
A obra, que nace directamente da súa tese de doutoramento, estuda como a muiñeira pasou de ser vista dun xeito peorativo fóra de Galicia a converterse no gran símbolo do pobo galego. Os comentarios e recensións especializadas na prensa (como o artigo publicado en Faro de Vigo) destacan os seguintes puntos fortes:
- Desmitificación e rigor histórico: A crítica louva que o autor demostre que a muiñeira como símbolo identitario non xurdiu de forma "natural ou desinteresada". Explica moi ben os mecanismos políticos e sociais do século XIX (coa chegada do nacionalismo) que a consolidaron como un elemento de pertenza.
- O descubrimento do "baile da gaita": Considérase moi novidosa a análise que o libro fai do século XVII. Os expertos valoran o rastrexo de como este baile se difundía por toda a Península Ibérica, e como o teatro ou os panxoliñas casteláns proxectaban inicialmente unha imaxe negativa ou estereotipada do galego.
- A importancia dos medios de transmisión: Os comentarios subliñan o acerto de Julio Alonso ao analizar o papel clave que xogaron a prensa histórica, as novelas de costumes do século XIX e os libros de historia á hora de darlle a volta a esa imaxe para darlle un significado positivo e xenuíno.
- Un enfoque de vixencia e axuste: En entrevistas culturais en medios como Atlántico Diario, destácase a tese do autor de que a muiñeira segue viva hoxe en día porque soubo adaptarse perfectamente aos gustos de cada época, o que dota ao libro dun interese actual e non só historicista.
- Deseño e homenaxe cultural: Recibiu moi boas críticas o feito de que a cuberta do libro conte cunha ilustración de Castelao correspondente á obra Os vellos non deben de namorarse, un detalle moi valorado por reforzar visualmente o diálogo coa nosa memoria artística.
O AUTOR
Julio Alonso Monteagudo (Redondela, 1969) é un destacado investigador, musicólogo, filósofo e antropólogo galego especializado no estudo da música tradicional e a identidade cultural de Galicia.
- Licenciatura: Graduouse en Musicoloxía pola Universidade de Oviedo.
- Doutoramento: Obteu o título de Doutor en Filosofía a través da Universidade de Santiago de Compostela.
- Docencia: Desde o ano 2006 exerce como profesor titular no departamento de Musicoloxía do Conservatorio Superior de Música de Vigo.
- Investigación: Traballa tamén como profesor asociado e investigador na Universidade de Vigo, orientando o seu labor cara á antropoloxía musical e a formación de novos investigadores.
- Xestión pública: No ámbito político e social, exerceu como concelleiro de Cultura no Concello de Redondela.
- Do baile da gaita á muiñeira: música e identidade: Ensaio publicado pola Editorial Galaxia onde analiza a construción dos elementos musicais representativos da galeguidade.
- Vesteiro Torres, poesía e música no Rexurdimento: Estudo analítico sobre a pegada cultural do Rexurdimento galego.
____
Editorial: Galaxia 05-2026
Idioma: Galego
Páxinas: 128
M´MUSICA