A edición de "De catro a catro" publicada por Chan da Pólvora supón un fito na recuperación poética galega, ao rescatar unha das obras cumes da nosa literatura baixo os coidados dun dos selos máis combativos e especializados na edición de poesía contemporánea.
O texto orixinal, escrito por Manuel Antonio (Rianxo, 1900-1930) e publicado por vez primeira en marzo de 1928 pola mítica Editorial Nós, repénsase aquí respectando o espírito rupturista do autor e dotándoo dunha nova canle de difusión para as novas xeracións de lectores.
Contido e eixes esenciais do poemario
O libro —cuxo subtítulo orixinal é Follas sen data d'un diario d'abordo— consta de 19 poemas creados durante as travesías mariñegas do autor a bordo do pailebote Constantino Candeira. O seu contido afonda en:
- O mar como espazo absoluto: Manuel Antonio desbanca a visión idílica ou costumista do mar. Aquí, o océano é un escenario estático, abstracto e nocturno que funciona como un espello do baleiro.
- A soidade do eu lírico: O contido está impregnado por unha fonda vivencia da soidade individual, do aburrimento do mariñeiro durante as gardas ("de catro a catro" horas) e da desorientación existencial.
- Linguaxe técnica e mariñeira: Fronte á poesía ruralista anterior, a obra introduce de cheo o léxico dos barcos (pailebotes, cordames, compases, bitáculas) fusionado cunha linguaxe culta e vangardista.
Contexto e relevancia histórica
- A introdución do Creacionismo: De catro a catro é considerado o primeiro libro integramente vangardista da literatura galega. Manuel Antonio asumiu a estética do creacionismo e do ultraísmo, rompendo de xeito radical coas formas rimadas e tradicionais do século XIX para situar a lírica galega á par dos movementos máis modernos de Europa.
- Innovación visual e tipográfica: No seu contexto orixinal de 1928, o libro xogaba co espazo en branco da páxina, prescindía deliberadamente dos signos de puntuación e usaba metáforas cinematográficas e mecánicas. O deseño tipográfico, ideado orixinalmente xunto ao editor Ánxel Casal, era en si mesmo unha declaración de intencións política e estética.
A aposta de Chan da Pólvora ao reeditar este clásico imperecedoiro demostra que a vangarda histórica de Manuel Antonio segue a dialogar con total vixencia e forza coa poesía do noso presente.
O AUTOR
O AUTOR
Manuel Antonio Pérez Sánchez (Rianxo, 1900 – 1930), coñecido simplemente como Manuel Antonio, foi o máximo representante da vangarda poética galega e un dos autores máis revolucionarios e singulares da nosa literatura. Cun espírito marcadamente rebelde, renovou por completo a lírica galega do século XX ao fundir o sentimento do mar coas estéticas máis modernas de Europa.
Infancia e mocidade (1900-1918)
Naceu o 12 de xullo de 1900 en Rianxo (A Coruña) no seo dunha familia acomodada. A súa infancia estivo marcada por unha saúde delicada e pola perda temperá do seu pai cando tiña só catro anos.
Criouse en parte en Santo Antoniño (Padrón) con dous tíos cregos e estudou o bacharelato en Santiago de Compostela. Desde moi novo amosou unha forte personalidade inconformista e un rexeitamento frontal cara ás convencións sociais e relixiosas da época.
O activismo político e o Manifesto Máis Alá (1918-1922)
En 1918, instalado de novo en Rianxo, comezou a estudar a carreira de Náutica na Coruña por libre, unha elección que marcaría para sempre a súa obra. Nestes anos de mocidade, Manuel Antonio asumiu un forte compromiso político:
- Militou nas Irmandades da Fala e manifestou un nacionalismo galego radical e independentista.
- En 1922, xunto ao debuxante e escritor Álvaro Cebreiro, asinou o histórico manifesto "Máis Alá". Este texto era unha proclama incendiaria que atacaba duramente o tradicionalismo literario e o costumismo decimonónico en Galicia, esixindo unha renovación estética total e moderna para o idioma galego.
A vida no mar e De catro a catro (1923-1927)
Tras rematar os seus estudos de Piloto de Mariña Mercante, iniciou as súas viaxes de prácticas a bordo do pailebote Constantino Candeira. Entre 1926 e 1927 realizou travesías que o levaron polas costas atlánticas e americanas (Cuba, Arxentina, etc.).
A experiencia do illamento en alta mar, o traballo nas gardas nocturnas do buque e o contacto coa modernidade dos portos foron a materia prima coa que escribiu o seu libro fundamental, De catro a cutro, publicado en 1928 pola Editorial Nós cun deseño vangardista do propio Ánxel Casal. Cun estilo influído polo creacionismo e o ultraísmo, o libro desbotou as rimas tradicionais para converter o mar nun espazo de soidade cósmica e baleiro existencial.
Un final temperán (1928-1930)
Manuel Antonio non puido gozar do recoñecemento da súa obra. A tuberculose, enfermidade que arrastraba desde había tempo, agravouse gravemente durante as súas viaxes mariñegas, obrigándoo a desembarcar.
Retirouse á súa vila natal de Rianxo para intentar recuperarse. Alí, rodeado polos seus manuscritos e mantendo ata o final o seu orgullo e rexeitamento a calquera consolo relixioso, faleceu o 28 de xaneiro de 1930, con apenas 29 anos de idade. No ano 1979 dedicóuselle o Día das Letras Galegas.
____
Editorial: Chan da Polvora 10-2026
Idioma: Galego
Páxinas:
POESÍA