- Ligazón familiar: A autora é neta e bisneta de "levantadores" de paletilla, polo que a investigación parte dunha herdanza e un interese afectivo moi próximo.
- Ciencia e tradición: Combínase a visión anatómica da fisioterapia moderna coa análise antropolóxica e cultural galega.
- Medicina comunitaria: Estúdase o rito como unha forma histórica de dar resposta a doenzas nunha época onde o acceso aos médicos oficiais era limitado.
- Sintomatoloxía e causas: Explícase que se entende popularmente pola "paletilla" (moitas veces vinculada fisicamente ao apéndice xifoides do esterno ou a tensións musculares nas costas) e que motivos provocan que "caia".
- O diagnóstico: Analízanse os métodos tradicionais para saber se o paciente está enfermo, como a famosa medición dos brazos ou dos dedos.
- Tratamentos e remedios físicos: Detállanse as manobras manuais ("estralos", masaxes ou friccións), o uso de ventosas e a aplicación de remedios como as bilmas ou parches.
- Cura espiritual: Recóllese a importancia dos ensalmos, as oracións e as fórmulas verbais que forman parte inseparable do rito curativo.
- Pautas de coidado: As recomendacións de repouso, as restricións físicas e os alimentos ou bebidas reconstituintes que se lle daban á persoa afectada.
Esta obra xorde a partir de preguntas que levan anos sendo pronunciadas no eido da medicina tradicional galega: «Que é a paletilla? Que é iso de ter a paletilla baixa? É un óso? É algo que sae fóra do sitio?» A partir das facetas profesionais da autora -fisioterapeuta e antropóloga- así como a súa posición de neta e bisneta de levantadores de paletilla, iníciase esta investigación que tenta achegar novas respostas non só a cuestións antigas senón tamén a problemas actuais. Así, a obra convida a unha reflexión sobre o estado actual da medicina, dos seus baleiros, e como volvendo a ollada a outras formas de entender a saúde e a enfermidade se pode axudar a enchelos. A partir das lembranzas dunha infancia medrando co ritual e de entrevistas aos seus praticantes, a autora lévanos da man polos camiños da mitoloxía, a medicina e a espiritualidade. De xeito transversal aparece na obra un pouso existencial, sobre os eternos dilemas de quen somos, de onde vimos e cara a onde vamos.
ÍNDICE
1. Xustificación
2. Orientación teórica.
3. Hipótese e obxectivos.
Hipótese:.
Obxectivo xeral:...
Obxectivos específicos:
4. Metodoloxía.
5. Antecedentes e estado da cuestión..
5.1. Denominación.
5.2. Localización da paletilla.
5.3. Síntomas que anuncian a caída da paletilla.
5.4. Persoas ás que afecta..
5.5. Causas da caída da paletilla...
Causas naturais..
Causas sobrenaturais.
5.6. Rito para saber se está caída: a diagnose...
5.7. Rito curativo: o tratamento..
Remedios naturais ou terapéuticos.
Estralos ou manipulacións..
Friccións ou masaxes.
Colgar ou estirar o enfermo.
Outras manobras.
Beber grolos de auga...
Emplastos, cataplasmas, bilmas e parches porosos.
Vendaxes.
Ventosas...
Inxestión de alimentos ou bebidas reconstituíntes ou medicinais.
Prohibición de realizar determinas actividades:
Tratamentos combinados.
Remedios sobrenaturais ou simbólicos..
Ensalmos.
Obxectos de poder.
Beizóns..
Esconxurar o mal.
Remedios combinados..
5.8. Tempo de curación..
5.9. Rito para pasar o ensalmo..
5.10. Relación da paletilla con outros males similares.
Naturais: asaduras e calleiro.
Sobrenaturais: mal de ollo, envidia e susto.
5.11. As causantes do mal.
5.12 As especialistas curativas..
5.13. As orixes do rito..
6. Unha fisioterapia incipiente.
Estralos ou manipulacións..
Friccións ou masaxes..
Colgar ou estirar o paciente..
Emplastos, cataplasmas, bilmas e parches porosos..
Vendaxes..
Ventosas.
Inxestión de alimentos ou bebidas reconstituíntes
ou medicinais..
Prohibición de realizar determinadas actividades..
Tratamentos combinados.
7. Análise do material producido..
7.1. Corpo.
7.2. Alma.
7.3. Comunidade
7.4. Cosmos..
Entidades míticas femininas..
Entidades míticas masculinas.
Trasno ou Trasgo..
Tardo..
Tártalo ou Tártaro.
8. Un pouco de historia.
8.1. Historia do remedio curativo...
8.2. Historia da curación por palabras..
Comparativos..
Viaxe iniciática.
9. Unha mirada cara ao futuro
10. Conclusións.
11. Anexo de imaxes.
11. Bibliografía.
A AUTORA
- Fisioterapia: É diplomada en Fisioterapia pola Universidade de Vigo.
- Antropología: É graduada en Antropoloxía Social e Cultural pola UNED.
- Especialización: Realizou múltiples cursos de extensión universitaria orientados á mitoloxía, investigación etnográfica, rituais con máscara, prehistoria e a relación entre natureza e cultura.
- Novela: Debutou no ano 2012 coa publicación de La verdad del bufón (Editorial Atlantis), unha novela histórica.
-
Obras de investigación e ensaio:
- Levantar a paletilla caída. Medicina integrada na tradición galega (Fundación Vicente Risco): A súa obra máis destacada, onde estuda o rito da paletilla dende a antropoloxía e o seu propio legado familiar (é neta e bisneta de "levantadores").
- Mitos e Ritos do Tempo de Defuntos (2024).
- O Ancestral Rito do Inverno. Entroido - Candeloria - Imbolc.
- Colaboracións: Participou en volumes colectivos clave como Achegas ao Patrimonio Inmaterial Galego (2018) e no proxecto internacional Terapie Ancestrali (2022) co capítulo dedicado á etnomedicina galega.
- Conferenciante e docente: Imparte de forma habitual relatorios, cursos de verán e charlas en ciclos culturais, como o ciclo Mulleres Galegas do
- Medios de comunicación: Colabora activamente en proxectos web sobre a espiritualidade do Reino de Galicia e en programas de debate e divulgación na Televisión de Galicia (TVG).
____
Editorial: F. VICENTE RISCO 12-2025
Idioma: Galego
Páxinas: 170
ANTROPOLOXÍA
MEDICINA TRADICIONAL